تشخیص ساده اجزای جمله در ابتدایی: فعل ،  فاعل  ،  مفعول  ،  قید

    «  فعل» :  جزء اصلی جمله است که روی دادن حالت یا انجام یافتن کاری را در زمان معین نشان می دهد .

هر فعل دو مشخصه اصلی زمان و شخص دارد از نظر زمان فعل سه حالت حال  ،  آینده و گذشته دارد .

از نظر شخص فعل نیز فعل شش صورت دارد . مثال

پس برای تشخیص فعل به دو مشخصه زمان و شخص آن توجَه می کنیم . معمولاً فعل در آخر جمله است .

          فاعل : کسی یا چیزی که فعل از او سر زده است . برای تشخیص فاعل باید پرسش « چه کسی + فعل » یا  « چه چیزی  + فعل » را از خود بپرسیم پاسخ فاعل است .

      مفعول : کسی یا چیزی که عملی بر  او انجام گرفته است .برای تشخیص مفعول  باید پرسش    « چه کسی را + فعل » یا   « چه چیزی را  + فعل » را از خود بپرسیم پاسخ مفعول است .

قید کلمه ای که یکی از اجزای جمله را مقید ( محدود ) می سازد . و سه نوع مهم دارد . قید زمان – قید مکان و قید حالت . برای تشخیص قید زمان پرسش کی + فعل و برای قید مکان پرسش کجا + فعل و برای تشخیص قید حالت پرسش چگونه + فعل را از خود می پرسیم .

مثال : دیروز دانش آموزان کلاس پنجم آزمایش علوم را در مدرسه به خوبی انجام دادند .

فعل جمله که معمولاً در قسمت آخر آن است انجام دادند است که زمان گذشته بوده و سوم شخص جمع است.

برای فاعل می پرسیم چه کسانی انجام دادند ؟ پاسخ دانش آموزان کلاس پنجم که فاعل است .

برای مفعول می پرسیم چه چیزی را انجام دادند ؟ پاسخ آزمایش علوم که مفعول است .

کی انجام دادند ؟ دیروز قید زمان و کجا انجام دادند در مدرسه قید مکان و چگونه انجام دادند به خوبی قید حالت است .

موصوف و صفت و مضاف و مضاف الیه

اول برای تشخیص صفت اگر به کلمه ای تر و یا ترین اضافه کنیم و کلمه به دست آمده معنی دار شد آن کلمه صفت است  . معمولاً صفت را نمی توان جمع بست .( به آن ها یا ان اضافه کرد ).

برای تشخیص موصوف و صفت از مضاف و مضاف الیه می توان به ترکیب یکی از موارد زیر را اضافه نمود در صورتی که ترکیب به دست آمده معنی دار شد موصوف و صفت و اگر بی معنی بود مضاف و مضاف الیه است

1- به آخر ترکیب  « تر » اضافه کنیم . 2 -  به آخر ترکیب  « است » اضافه کنیم .

 3–  بین دو کلمه  «  ای »  اضافه کنیم . 4 – دو یا سه مورد بالا را با هم اضافه کنیم 

مثال : کلاس پنجم                کلاس پنجم تر     کلاسی پنجم است   که هیچ کدام از ترکیبها معنی دار نیست پس مضاف و مضاف الیه است .

دانش آموز زرنگ              دانش آموز زرنگ تر   دانش آموزی زرنگ که هر دو معنی دار است پس موصوف و صفت است .

     ضمیر :اگر بخواهیم در جمله از تکرار اسم جلو گیری کنیم به جای اسم کلمه ای مانند : « من ، تو ، او ، ما ، شما ، آنها  » را به کار می بریم . که به آن ضمیر می گوییم

مثال : پیمان درسش را به خوبی می خواند . او می خواهد در آینده مهندس شود .

انواع جمله : جمله دارای انواعی مانند : 1 خبری 2 پرسشی 3 – تعجبی 4 امری

مثال : خبری صادق درس می خواند .           پرسشی چرا به مدرسه نیامدی ؟              تعجبی   به به چه هوای خوبی !                     امری  درست را بخوان .